H Γιόγκα ως μορφή Τέχνης - Salachi Skip to main content

H Γιόγκα ως μορφή Τέχνης

Έρευνα/Σύνταξη: Δρ Ζαφειρούδη Αγλαΐα

Η λέξη Γιόγκα είναι δημοφιλής στον κόσμο σήμερα. Οι περισσότεροι άνθρωποι περιγράφουν τη γιόγκα ως προπόνηση φυσικής κατάστασης. Αν και η προσέγγιση δεν είναι λανθασμένη, αποτελεί έναν ιδιαίτερα ρηχό ορισμό του τί είναι η γιόγκα, καθώς η περιγραφή αποτυγχάνει πλήρως να περιγράψει τι είναι η γιόγκα και ποιος ο σκοπός της.

Ο Collins (1998) υποστηρίζει ότι η γιόγκα δεν αφορά μόνο την ενίσχυση της φυσικής κατάστασης στους ανθρώπους, διότι τα οφέλη που έχει ένας ασκούμενος για την υγεία υπερβαίνουν εκείνα που μπορούν να επιτευχθούν από τη συνεχή άσκηση. Παραδοσιακά, η γιόγκα είναι κατά βάση μια πρακτική με σκοπό την πνευματική ενίσχυση, που υπερβαίνει την γυμναστική, τη φυσική κατάσταση, την προπονητική. Ωστόσο, η σωματική άσκηση που παρέχεται μέσα από την γιόγκα ανοίγει ένα δρόμο για την ανακάλυψη του βαθύτερου νοήματος που αποδίδεται στην γιόγκα.

Η γιόγκα αποτελεί έναν περίπλοκο όρο που καθιστά τον ορισμό της ένα «τρομακτικό» καθήκον ακόμη και στην Ινδία, που είναι η χώρα προέλευσής της. Μια έντονη δεισιδαιμονία περιβάλλει τη λέξη γιόγκα καθώς η σανσκριτική γλώσσα που χρησιμοποιείται στη διαδικασία της, είναι δυσνόητη ιδιαίτερα για το δυτικό κόσμο, ενώ παράλληλα γίνεται λανθασμένα μια σύνδεση με υπερφυσικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις.

Η γιόγκα περιλαμβάνει μια ομάδα πρακτικών με σκοπό να καλλιεργήσει τον άνθρωπο πολύπλευρα και πολυποίκιλα περιλαμβάνοντας το φυσικό, το πνευματικό, το νοητικό και το ψυχικό επίπεδο. Η γιόγκα επιδιώκει την πραγματική απελευθέρωση κι επιτρέπει τη σύνδεση του ανθρώπου με έναν ανώτερο εαυτό, τον υπερβατικό εαυτό.

Η γιόγκα έχει συνολικά οκτώ μέρη που συνδέονται μεταξύ τους με σκοπό τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση κι επίγνωση. Οι αρχές των Γιάμας και των ΝιΓιάμας αποβλέπουν στον προσωπικό προβληματισμό και βοηθούν στην αυτογνωσία και στην αυτοανακάλυψη. Οι Άσανα, η Πραναγιάμα και η Ντάρανα ενισχύουν την ευαισθητοποίηση σε όλες τις πτυχές του ανθρώπου, επιτρέποντας τους να κατανοήσουν τη σύνδεσή τους με τους άλλους ανθρώπους και το περιβάλλον. Το μυαλό, το σώμα, η αναπνοή και η ψυχή είναι σημαντικές πτυχές του εαυτού μας, όπου η ευαισθητοποίηση και η επίγνωση χτίζονται. Μέσω της γιόγκα αναπτύσσεται επίσης η εστίαση, η οποία μας βοηθά να κατανοήσουμε τον εαυτό μας και το περιβάλλον μας.

Τα βήματα της Πράτυαχάρα, της Ντάρανα και της Ντυάνα είναι εκείνα που βοηθούν κι επιδιώκουν την εστίαση και τη συγκέντρωση. Η Γιόγκα διδάσκει τους ανθρώπους να είναι παρόντες στο άμεσο περιβάλλον και τους επιτρέπει να συνδεθούν με αυτό. Η γιόγκα επιτρέπει αλλαγή συμπεριφοράς στους ανθρώπους και επιδιώκει να ζήσουν καλά με τον εαυτό τους και με τους άλλους. Η αυτο-αποδοχή και η αντιμετώπιση βασικών ανθρώπινων συναισθημάτων όπως ο θυμός και η ένταση καλλιεργούνται μέσω της γιόγκα. Γνωστική αλλαγή μπορεί επίσης να επιτευχθεί μέσω των πρακτικών της γιόγκα. Όλα τα παραπάνω αποτελούν το δρόμο προς την θεϊκή ευδαιμονία.

Η γιόγκα τελικά είναι μια φιλοσοφία και μάλιστα πολύ κοντά σε αυτή των αρχαίων Ελλήνων. Είναι μια επιστήμη που ωφελεί το σώμα και την ψυχή. Είναι μια τέχνη, μια πρακτική σύνδεσης όπου το μυαλό το σώμα, η ψυχή συνδέονται και δρουν σαν ένα. Ναι η γιόγκα είναι πάνω από όλα μια μορφή τέχνης όπως ο χορός, η μουσική και η ζωγραφική. Πρόκειται για μια δημιουργική δράση που μεταμορφώνει τον άνθρωπο.

Η έννοια και ο ορισμός της τέχνης είναι το ίδιο πολύπλοκος με αυτόν της γιόγκα. Η τέχνη αποτελεί μέσο του πνεύματος, οδηγεί στην ελευθερία και την αλήθεια χρησιμοποιώντας την αισθητηριακή επιφάνεια, αλλά ουσιαστικά στοχεύει πέρα από αυτή. Στην τέχνη, όπως και τη γιόγκα, διακρίνεται η ιδέα της αυτογνωσίας, της αυτοπραγμάτωσης, του εξευγενισμού, της υπερβατικότητας και η καλλιτεχνική φαντασία αναφέρεται κι εξυμνείται ως αρχή δημιουργίας, ως πρόοδος, ως πορεία προς μια θεϊκή κατάσταση. Η τέχνη χαρακτηρίζεται ως εξωτερίκευση της ατομικής ιδιοσυγκρασίας, ως απελευθέρωση από τον ίδιο τον εαυτό, ως συναισθηματική απελευθέρωση, ως ατομική και κοινωνική πρόοδος. Στόχος η μετάβαση σε ένα κόσμο νέο, ονειρικό, υπερπραγματικό.

Τελικά πόσα κοινά στοιχεία της έννοια της τέχνης με αυτή της γιόγκα θα μπορούσαμε ακόμη να καταγράψουμε;

Αυτό που κάνει την γιόγκα τόσο ξεχωριστή και κοινή με τον ορισμό και τις μορφές τέχνης, πέρα της ευλυγισίας, της ενδυνάμωσης του πυρήνα και γενικά της φυσικής κατάστασης, είναι η επίδραση στην ψυχή και στο πνεύμα. Μέσω της γιόγκα, ένα άτομο μπορεί να κατανοήσει εσωτερικές συνδέσεις που περιλαμβάνουν τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν οι διάφορες πτυχές του εαυτού μας.

Η ομορφιά του ανθρώπινου σώματος, οι κινήσεις, τα γεωμετρικά σχήματα μέσω των διαφορετικών άσανα, αποτελούν τέχνη. Οι γιόγκις χρησιμοποιούν το σώμα, την κίνηση, την ακολουθία και την «χορογραφία» των άσανα ως μέσο έκφρασης. Η διδασκαλία της γιόγκα προϋποθέτει δημιουργικότητα, φαντασία και τότε το τελικό προϊόν διαθέτει αισθητικό και ψυχικό κάλλος. Παράλληλα, οι διαδικασίες αναπνοής, εστίασης και διαλογισμού ανοίγουν πεδία νέας πραγματικότητας κι εσωτερικότητας.

Όταν βλέπεις έναν ασκούμενο στην γιόγκα αισθάνεσαι τη μεταβίβαση συναισθημάτων που έχει ζήσει, νιώθεις ότι επηρεάζεται ψυχικά και συνήθως το νιώθουν και όσοι βρίσκονται κοντά. Πρόκειται για μια δημιουργική έκφραση που αποτυπώνει την ψυχική κατάσταση, τα συναισθήματα, τις ιδέες και τον οραματισμό του δημιουργού. Όλη αυτή η ενέργεια διασκορπίζεται στο χώρο και γίνεται εύκολα αντιληπτή. Πρόκειται για μια δραστηριότητα αυθαίρετη από τη ροπή του φυσικού κόσμου, κι αυτό ονομάζεται τέχνη. Διαθέτει αφηρημένα στοιχεία, πολιτιστικά σύμβολα, ηθικούς περιορισμούς, χρησιμοποιεί κινήσεις και βήματα, προκαλεί συναισθήματα, διεγείρει το νου και την ψυχή, αυτοσχεδιάζει και δημιουργεί. Αν αυτό δεν είναι τέχνη, τότε τί είναι…;

Δρ Ζαφειρούδη Αγλαΐα

Ε.Ε.Π. Τ.Ε.Φ.Α.Α., Π.Θ, PhDMScBSc Καθηγήτρια Φ.Α,

Master Yoga Teacher Yoga Alliance International India, E-RYT200, Ε-RYT500 Yoga Alliance USA,

Yoga Alliance USA Continuing Education Provider, Yoga Teacher Yoga Alliance Professionals UK,

Aerial Yoga/Dance Teacher, Dance Performer, Pilates Teacher, Group Fitness Instructor,

Advanced Health and Exercise Specialist EREPS, EHFA

Βιβλιογραφία

Collins, C. (1998). Yoga: Intuition, preventive medicine, and treatment. Journal of Obstetric, Gynecologic, & Neonatal Nursing, 27(5), 563-568. Deborah Adele (2009). The Yamas & Niyamas: Exploring Yoga’s Ethical Practice. On-Word Bound Book LLC, USA.

Dutton, D. (2006). A naturalist definition of art. The journal of aesthetics and art criticism, 63(3), 367-377.

Feuerstein, G. (2003). The deeper dimension of yoga: Theory and practice: Shambhala Publications.

Hanna, J. L. (1995). The power of dance: Health and healing. The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 1(4), 323-331.

Ivtzan, I., & Papantoniou, A. (2014). Yoga meets positive psychology: Examining the integration of hedonic (gratitude) and eudaimonic (meaning) wellbeing in relation to the extent of yoga practice. Journal of Bodywork & Movement Therapies, 18, 183-189.

Lacasse, J., Santarossa, S., & Woodruff, S. J. (2019). Yoga on instagram: Understanding the nature of yoga in the online conversation and community. International Journal of Yoga, 12(2), 153.

Mircea Eliade (2009). Yoga: Immortality and Freedom. Princeton university press, U.K.

Mukherjee, R. (2016). Karma Yoga: A traditional perspective. Yoga Mimamsa, 48(1), 37.

Wikipedia (2020) https://en.wikipedia.org/wiki/Art

Zafeiroudi, A. (2018). Yoga Philosophy and the eight steps of Patanjali: The analysis of Niyamas and their application to everyday life. Hellenic Journal of Sport & Recreation Management, 15 (2), 40-56.

Zafeiroudi, A. (2018). Hatha Yoga: The importance of Yamas and their application from theory to practice. Hellenic Journal of Sport & Recreation Management, 15 (1), 64-76.

Αφήστε μια απάντηση